Nepal - religie i święta religijne
Nepal jest jedynym krajem świata, w którym hinduizm jest konstytucyjnie uznany za religię państwową. Król jest czczony jako jedno z wcieleń Wisznu (występujący również pod imieniem Narayan). Mimo to w kraju panuje pełna tolerancja religijna.
Drugą ważną religią Nepalu jest buddyzm, a właściwie lamaizm, czyli tybetańska odmiana tantryjskiego buddyzmu. Obie wielkie religie funkcjonują ze sobą bardzo dobrze i przenikają się wzajemnie. Wielu mieszkańców Nepalu odprawia modły zarówno w świątyniach hinduistycznych jak i buddyjskich, czci bóstwa obydwu religii i obchodzi dwojakiego rodzaju święta religijne. Według hindusów Budda jest jednym z wcieleń Wisznu.
Święta religijne, zwane festiwalami, są w Nepalu bardzo liczne (ponad 50 w ciągu roku) stanowią wielką atrakcję dla turystów. Barwne pochody i tańce są wdzięcznym tematem dla fotoamatorów. Niżej przedstawiamy kilka przykładów największych festiwali nepalskich. Daty celebrowania festiwali określane są według nepalskiego kalendarza księżycowego i w związku z tym możemy tylko w przybliżeniu podać okres, w którym mają miejsce uroczystości.
Dasain (Durga Puja, w Indiach - Dussehra). Najważniejszy festiwal hinduistyczny celebrowany w całym kraju w październiku. Trwa on 15 dni, zaś urzędy i szkoły są wówczas nieczynne 8 dni. Ze względu na swoje znaczenie może być porównany do naszych świąt Bożego Narodzenia. Nie świętuje się tu jednak urodzin jakiegoś bóstwa, lecz zwycięstwa boginii Durga (jedno z wcieleń Parvati (małżonki Sziwy) nad bawołem - demonem Mahisashurem oraz herosa Ramy nad innym demonem - dziesięciogłowym królem Ravaną. Według poematu epickiego Ramayana, Ravana porwał małżonkę Ramy - Sitę - i więził ją przez wiele lat na Cejlonie. W oczach hindusów zwycięstwa te oznaczają zwycięstwa dobra nad złem.
Podczas przygotowań do Dasain Nepalczycy porządkują i malują swoje domy. Trwa wędrówka ludności, gdyż do zwyczaju należy odwiedzenie w okresie festiwalu swojej rodzinnej wsi. Turyści powinni unikać podróżowania do Nepalu w czasie trwania Dasain, jeśli nie dysponują niezależnymi środkami lokomocji!
Podczas festiwalu składa się bogini Durga liczne ofiary w postaci kóz i bawołów. W tych dniach w każdym domu nepalskim jada się mięso ofiarnych zwierząt. Najbardziej spektekularnym widowiskiem jest odcinanie przez Gurkhów łbów bawołów, dokonane jednym cięciem ogromnego miecza zwanego khora. Łby kozie odcinane są wielkimi nożami khukri. Odbywa się to dziewiątego dnia festiwalu na dziedzińcu fortu,obok Durbar Square w Kathmandu. Ponadto w okresie trwania Dasain odbywają się tańce w rytualnych maskach oraz wiele innych uroczystości, również z udziałem rodziny królewskiej.
Tihar (Diwali lub Deepawali). Ten najważniejszy w Indiach festiwal musi w Nepalu oddać jednak pierwszeństwo wyżej opisanemu Dasain. Tihar trwa 5 dni pod koniec października lub w pierwszej połowie listopada i świętowany jest w dolinie Kathmandu. Trzeci dzień - Lakshmi Puja - zwany również Festiwalem Świateł, poświęcony jest głównie bogini Lakshmi (Laxmi) -Małżonce Wisznu, która w hinduizmie uznawana jest za bóstwo majętności i szczęścia. Oddaje się również cześć bóstwu śmierci Yama. W czasie festiwalu we wszystkich domach Doliny Kathmandu zapalają się lampki oliwne. Ponadto w tych dniach Newarowie,których kalendarz różni się zarówno od naszego, jak i nepalskiego, obchodzą początek swojego Nowego Roku.
Ostatni dzień Tihar jest świętem braterstwa. Bracia i siostry powinni być wówczas razem w domu rodzinnym. Znaczą sobie nawzajem czoła świętym znakiem tika, ofiarowują słodycze i owoce oraz symboliczne sumy pieniędzy.
Indra Jatra - jeden z najbardziej atrakcyjnych dla turystów festiwali hinduistycznych. Celebrowany jest przez 7 lub 8 dni we wrześniu. Poświęcony jest bogowi niebios, władcy gromów i deszczu - Indrze i wiąże się z końcem monsunu letniego. Festiwal Indra Jatra jest zawsze połączony z Kumari Jatra - poświęconemu żywej bogini Kumari. Jest ona wówczas obwożona w drewnianym wozie-świątyni po ulicach Kathmandu. Na Durbar Square odbywa się również parada wojska z udziałem króla, rządu i korpusu dyplomatycznego, a także tańce w rytualnych maskach. Na trzy dni odsłonięta zostaje maska Seto Bhairava na murze królewskiego pałacu Hanuman Dhoka. Spomiędzy straszliwych zębisk bóstwa - wcielenia Sziwy - przez cienką rurkę sączy się święcony chhang, który popijają uczestnicy festiwalu.
Holi (Phagu) - najważniejszy z hinduistycznych festiwali wiosennych, odbywający się w dolinie Kathmandu. Trwa 8 dni w okresie: marzec-kwiecień. Poświęcony jest Wisznu w jednym z jego wcieleń - Krisznie oraz ich zwycięstwom nad demonami: królem Hiranyakashipu oraz jego córką Holiką. Przebieg festiwalu, szczególnie jego ostatnich 3 dni, może przypominać nasz lany poniedziałek. Po ulicach biegają gromadki mężczyzn i młodych chłopców, polewają się wodą i posypują różnokolorowymi proszkami. Turyści również nie są oszczędzani, w związku z tym radzi się na tę okazję zakładać najbardziej zniszczone ubranie.
Festiwal osiąga swój szczyt w dniu pełni księżyca. Ulice są pełne rozweselonych ludzi (nierzadko pod wpływem marihuany lub haszyszu), śpiewających i tańczących. Święto kończy się wieczorem przeciągającą tego dnia na ulicach Kathmandu procesją. Ludzie ciągną drewniany wóz z wysokim, udekorowanym kolorowymi wstęgami, bambusowym słupem. Procesja dociera na plac parad Tundikhel, gdzie słup zostaje spalony, co ma symbolizować śmierć Holiki.
Ghode Jatra (Ghora Jatra zwany Festiwalem Konia). Festiwal ten celebrowany jest w Kathmandu i Patanie przez jeden dzień w drugiej połowie marca. Uroczystości służą uczczeniu zwycięstwa ludzi, dokonanego za pomocą pewnego konia, nad demonami Tundi. W jego wyniku duch Tundi został uwięziony w ziemi pod wspomnianym placem Tundikhel (stąd nazwa placu).
Główne uroczystości - parada kawalerii i zawody sportowe, odbywają się z udziałem króla na placu Tundikhel. W Patanie przebieg święta jest mniej uroczysty, ale bardzo wesoły. Kawalkada zastąpiona jest tam przez pokaz ujeżdżania jednego konia. Ma on jedno oko zasłonięte, gdyż legendarny koń miał ponoć tylko jedno oko.
Gai Jatra (zwany Krowim Festiwalem). Festiwal celebrowany jest w Dolinie Kathmandu przez tydzień na przełomie sierpnia i września. Obchodzi się go dla uczczenia pamięci osób zwykłych zmarłych w ciągu ostatniego roku, a także w związku z kultem krowy - najbardziej świętego zwierzęcia hinduizmu. Po ulicach przeciąga barwny korowód zamaskowanej młodzieży prowadzącej krowy. Chłopcy noszą podwójne maski przedstawiające z przodu głowę krowy,z tyłu zaś podobizny boga-słonia Ganesza. Uczestnicy procesji, zarówno dzieci jak i krowy, częstowani są przez ludność owocami i mlekiem. Najciekawsza procesja odbywa się w Bhaktapurze.
Shiva Ratri (Mahashiva Ratri, zwany Nocą Sziwy). Jest to najwęksy festiwal poświęcony kultowi Sziwy. Odbywa się on w lutym wokół świątyni Pashupatinath i trwa jeden dzień. Przybywają na niego tysiące pielgrzymów z całego Nepalu oraz Indii, by złożyć hołd Sziwie i odbyć rytualną kąpiel w wodach Bagmati. Na placu Tundikhel odbywa się tego dnia parada armii nepalskiej, po czym przez najbliższą noc, a nawet kilka następnych już po zakończeniu festiwalu, płoną tam ogniska rozpalane przez pielgrzymów.
Buddha Jayanti (Urodziny Buddy). Uroczystości dla uczczenia urodzin Buddy Siddharta Gautama odbywają się w dniu majowej pełni księżyca w najważniejszych centrach buddyzmu w Nepalu: Lumbini, Bodhnath, a szczególnie na wzgórzu świątyni Swayambu. Dzień ten jest okazją do odnowienia malowideł na wszystkich ważniejszych stupach. Są one również odświętnie dekorowane i iluminowane. Dziedziniec wokół stupy Swayambu jest udekorowany nie tylko flagami i kwiatami, ale również rzadką kolekcją starych tanek. Jest to jedyny dzień w roku, kiedy te arcydzieła sztuki lamaickiej są wystawiane na widok publiczny. Wokół stupy w rytm rytualnej muzyki tańczą lamowie trzymając dorje (vajrę) w prawej, a dzwonek w lewej ręce.
Mimo dużej tolerancji religijnej Nepalczyków, pewne restrykcje spotykają jednak innowierców i trzeba o tym pamiętać. Wstęp do otoczonych największą czcią miejsc kultu, jak np. do hinduistycznych świątyń Pashupatinath i Guhesweri (obie w Kathmandu) jest niedozwolony dla nie-hindusów.
